लहानपणी आईच्या पोटाला हात लावून झोपायची सवय होती तिला. नंतर काही वर्षे कुणाच्यातरी कानाच्या पाळीला हातानी गोंजारत, अगदी कुणी नसेल तर घरातल्या मांजरीचा कान सुद्धा तिला चाले. कुठेही बाहेर फिरायला गेले की दिसेल त्या गोष्टीला हात लावू नाकोस, अशी तंबी मिळायची तिला. बागेत, जंगलातून फिरतांना दिसेल त्या झाडाच्या खोडाला हात लावून बघितल्याशिवाय तिचा पाय पुढे सरकायचा नाही.
शाळेत गेल्यावर, रिझल्टच्या दिवशी निक्काल काय लागला, हे वर्गशिक्षकांकडून ऐकतांना, उत्कंठा शिगेला पोचली असायची तेव्हा तिने आपल्या बाजूच्या मैत्रिणीचा हात गच्च धरुन ठेवला असायचा.
*********
नोकरीनिमीत्ताने ती रोज लोकलचा प्रवास करायची, पण घर ते ऑफिस ह्या दोन स्टेशनांव्यतिरिक्त ती फारशी फिरली नव्हती. ह्या स्टेशनवर येण्याची आणि तिथून लोकल पकडण्याची ही तिची पहिलीच वेळ.
अंधार पडायला लागलेला, ही लोकल सोडून चालणार नव्हतं. त्यातही गाडीने अगदी वेळेवर प्लॅटफॉर्म बदलल्याने ती आणि गाडी जवळजवळ एकाच वेळेला प्लॅटफॉर्म वर शिरत होत्या. समोर जो दिसेल त्या जनरल डब्यामध्येच तिला घुसावं लागलं. संध्याकाळची ऐन गर्दीची वेळ, गाडीत मुंगी शिरायला पण जागा नाही अशी परिस्थिती. ती लोकल मध्ये कशीबशी चढली, प्रवाहाने तिला ढकलत ढकलत दुसऱ्या बाजूच्या दरवाज्याकडे नेलेत. माणसांच्या गर्दीतून वाट काढत बाहेरचा वारा तिला खुणावत होता, मग तिने आत जाऊन जागा वगैरे शोधायचा विचारच काढून टाकला, तसाही प्रश्र्न २/३ स्टेशनांचाच होता.
ती आता अगदी दरवाज्यापर्यंत पोहोचली होती, डब्यातल्या गर्दीकडे पाठ करुन बाहेर पाहू लागली. अंधार पडू लागला होता, डब्यात अगदी मिणमिणते दिवे होते, बाहेरचा अंधार त्या प्रकाशाला व्यापून टाकत होता. तिचं नसलेलं स्टेशन आलं, पुन्हा एक गर्दीचा लोंढा आत शिरला, आणि सगळीकडून बसणारे धक्के खात, आता आपल्याला धरणी पोटात घेईल तर बरं, असा विचार करत ते नकोसे स्पर्श सहन करीत राहीली, नजर बाहेर, पाठ गर्दीकडे ! तितक्यात त्या काही सहेतुक, निर्हेतुक आणि ओझरत्या स्पर्शांमध्ये, एक स्पर्श सातत्याने जाणवायला लागला. तिला तिच्या कंबरेवर मागून अगदी घट्ट पकड जाणवत होती. तिला मागे बघणं शक्यच नव्हतं, प्रश्र्न अगदी काही मिनीटांचा होता, तेवढ्यासाठी तमाशा करणे तोही इतक्या कोलाहालात, ती तो स्पर्श सहन करु लागली, बहुतेक तो तिच्या अगदी मागेच असावा. जसे स्टेशन जवळ आले तसा गर्दीचा रेटा वाढू लागला, तिला आता दोन्ही हात तिच्या कमरेवर जाणवले, गच्च आवळून धरलेले, तिने श्वास रोखून ठेवला होता, इतक्यात स्टेशन आले, तिने अक्षरश: प्लॅटफॉर्म वर उडीच मारली, आणि गर्दीबरोबर धावत सुटली. कमरेवरचा त्या स्पर्शाचा विळखा तिला अजून जाणवत होता.
*********************
ती चहाचे रिकामे कप घेऊन घरात आली. तिचे मंद स्मित पाहून तिच्या लहान बहिणीला आपल्या ताईला बाहेर बसलेला आणि तिला बघायला आलेला मुलगा आवडला आहे तिने काही न सांगताच कळलं. थोड्या वेळानी ती मंडळी निघाली. आई-बाबा पण खुषीत होते, मुलाला पण ती आवडली असे वाटत होते. मुलगा इथलाच, मुंबईचा. पुढचे दोन-चार दिवस अगदी आतुरतेने त्यांच्याकडून काय निरोप येतोय ह्याची वाट पाहण्यात गेले. शेवटी एकदाचा आला फोन त्यांच्या कडून, होकाराचा! सगळ्यांचा जीव भांड्यात पडला. दुसऱ्याच दिवशी त्याचा ऑफिसमध्ये फोन आला, पहिल्या जुजबी आणि जराशा अवघडलेल्या वाक्यांनंतर त्याचा प्रश्र्न, “कधी भेटायचं?”, ती जरा गडबडली. “घरच्यांना विचारुन सांगते” ह्या तिच्या उत्तरावर तो जराशा नाराजीने थांबला. तिचे आई-वडील लवकरच त्याच्या आई-वडिलांना भेटले, आणि दोन आठवड्यानंतरची तारिख, साखरपुड्यासाठी पक्की करण्यात आली. मग जेव्हा पुन्हा त्याने “केव्हा भेटायचे” हे विचारले, तिने साखरपुड्यानंतर असे गुळमुळीत उत्तर दिले. ठरल्या प्रमाणे साखरपुडा पार पडला, आणि त्यांच्या भेटी सुरु झाल्या. सुरुवातीला त्याच्या सहवासात थोडीशी बुजलेली ती, हळूहळू मोकळी होऊ लागली. अशातच एका संध्याकाळी, समुद्रकिनारी ते दोघे बऱ्याच उशिरा पर्यंत होते, आजूबाजूची गर्दी कमी झाली होती, ती चालतांना समुद्राकडे बघत होती आणि तो तिच्या मागे येऊन उभा राहिला आणि तिच्या कंबरेवर हात ठेवले दोन्ही. एक दोन मिनीट तशीच गेली असतील.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी आईने तिला विचारलं, “का गं काल रात्री उशिर झाला यायला, जावईबापू काय म्हणतात? “ तिने संथपणे आईला सांगितलं, “आई, मला हे लग्न करायचं नाही. प्लिज मला कारण विचारु नकोस”.
***********************
स्पर्शाला स्वत:ची स्मृती असते, ती कितीही मनात आणलं तरी नष्ट करता येत नाही.
लमाल जून २०१८ "स्पर्श"
